Plas Bryncir yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf – Gwersyll Carcharorion Rhyfel Almaenig

Stad yn Nolbenmaen, ger tref Porthmadog, oedd wedi’i adael yn wag a’i ddiystyru yw Bryncir. Mae hanes cyfoethog i’r ardal sy’n ymestyn yn ôl i’r drydedd ganrif ar ddeg pan oedd gan Llywelyn Fawr barc ceirw yno. Yn ddiweddarach, bu’n gartref i’r teulu Brynker, un o deuluoedd mwyaf dylanwadol Gogledd Cymru. Ar ddechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg gwerthwyd y stad i’r teulu Huddart a adawodd yno yn ystod y 1890au. Cadwyd milwyr Almaenig yn garcharorion ym Mhlas Bryncir yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Daeth llawer o dystiolaeth o’r defnydd oedd i’r stad bryd hynny i’r golwg wrth i ni gloddio yno’n ddiweddar ac yn ystod y dyddiau agored ym Mryncir daeth nifer o aelodau’r cyhoedd â chreiriau o orffennol y stad i ni. Clywsom sawl hanesyn diddorol am y cyfnod pan roedd swyddogion byddin yr Almaen yn garcharorion yng nghefn gwlad Cymru ym Mhlas Bryncir.

1. Cyhoeddwyd ym mis Medi 1918 fod Plas Bryncir i fod yn gartref i hanner cant o filwyr o’r Almaen a’u gwarchodlu.

2. Roedd hanes ar led yn lleol bod y carcharorion wedi darganfod seler yn llawn gwin a’u bod wedi bod yn feddw am ddyddiau.

3. Bu’r swyddogion Almaenig yn cwyno bod ysbrydion cynddeiliaid y plasty yn aflonyddu arnynt.

4. Trigolion olaf y plasty oedd carcharorion rhyfel y Rhyfel Byd Cyntaf a oedd wedi gadael eu henwau ar fframiau’r drysau ac uwchben y ffenestri.

5. Ar 29 Hydref 1919 anfonwyd y carcharorion rhyfel i Frongoch. Gadawsant o orsaf Bryncir ar y trên 05:51. Yna caewyd y gwersyll yn swyddogol.

6. Yn ystod y cloddio ym mis Awst 2014 daethpwyd o hyd i dros 170 o boteli gwin gwag wedi’u cuddio dan un o loriau’r hen blasty.

7. Anfonwyd bocs o win Hock Almaenig o winllan un o’r swyddogion at y teulu Greaves oedd yn berchnogion Bryncir yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf fel ymddiheuriad.